УИХ-аас жил бүр эдийн засгийн бодлогын хоёр чухал баримт бичгийн нэг болох төрөөс мөнгөний бодлогын талаар баримтлах үндсэн чиглэлийг баталдаг. Монголбанкнаас өргөн мэдүүлдэг энэхүү баримт бичигт тухайн жилийн мөнгөний бодлогын хэрэгжилтийг дүгнэж, дараа жилд баримтлах бодлогын зорилт, чиглэлийг тодорхойлдог. Тэгвэл ирэх онд хэрэгжүүлэх “Төрөөс мөнгөний бодлогын талаар 2027 онд баримтлах үндсэн чиглэлийн төсөл” ямар онцлогтой вэ?

Энэ удаа Монголбанк өмнөх жилүүдэд хэрэгжүүлж ирсэн бодлогын арга барилаа шинэчлэхийг зорьжээ. Тодруулбал, ужгирсан өндөр инфляцын шалтгааныг нарийвчлан судалж, асуудлыг суурь түвшинд нь шийдвэрлэх шаардлагатайг онцолсон байна. Өнгөрсөн 15 жилийн хугацаанд инфляц ердөө таван жилд зорилтот түвшинд хүрсэн нь энэ асуудал бодлогын түвшинд анхаарал хандуулахуйц хэмжээнд байгааг харуулж байна.

Ийм нөхцөлд үнийн өсөлтийг тогтворжуулахын тулд зөвхөн мөнгөний бодлогын арга хэмжээнд найдах бус, төсвийн сахилга бат, бодлогын хэрэгжилтийн хариуцлага, мэдээллийн технологийн шинэчлэлтэй уялдуулан цогцоор нь шийдвэрлэх шаардлага тулгарчээ. Тиймээс Монголбанк мөнгөний бодлогын дөрвөн үндсэн чиглэлд шинэчлэл хийхээр зорьж байна.

1. Төв банкны санхүүгийн ил тод байдал, хараат бус байдлыг сэргээх

Монголбанк ипотекийн зээл, үнэ тогтворжуулах зэрэг төсвийн шинжтэй хөтөлбөрүүдийг санхүүжүүлж, валютын ханшийн эрсдэлийн тодорхой хэсгийг өөр дээрээ хариуцаж ирсэн нь санхүүгийн дарамт хуримтлуулахад нөлөөлжээ. Баримт бичигт дурдсанаар 2025 оны эцэст хуримтлагдсан алдагдал 6.9 их наяд төгрөг, өөрийн хөрөнгийн дутагдал 4.8 их наяд төгрөгт хүрсэн байна. Энэ нь төв банкны бодлого хэрэгжүүлэх боломжийг хязгаарлаж, түүнд итгэх итгэлийг сулруулах эрсдэлтэй болсон гэж үзжээ.

Тиймээс алдагдал, хөрөнгийн дутагдлыг нээлттэй тайлагнаж, Засгийн газрын тусгай үнэт цаасаар үе шаттай нөхөхийн зэрэгцээ төсвийн шинжтэй санхүүжилтийг төв банкнаас салгах шийдлийг санал болгожээ. Өөрөөр хэлбэл, зөвхөн өмнөх алдагдлыг нөхөх бус, дахин хуримтлагдах шалтгааныг арилгаж, Монголбанк үнийн тогтвортой байдлыг хангах үндсэн үүрэгтээ төвлөрөх нөхцөл бүрдүүлэхэд энэ өөрчлөлт чиглэж байна.

2. Төсөв, мөнгөний бодлогын уялдааг хуулиар баталгаажуулах

Инфляцыг бууруулахын тулд Монголбанк мөнгөний бодлогоо чангаруулж байхад төсвийн зардал огцом өсвөл дотоодын эрэлт нэмэгдэж, үнийн дарамт үргэлжлэх зөрчил үүсдэг. Төсөлд төсвийн тэлэлт, бүтээмжийн өсөлттэй уялдаагүй цалингийн нэмэгдлийг эрэлтийн шалтгаант инфляцын гол хүчин зүйлсийн нэг гэж үзсэн байна. Ийм зөрүүтэй бодлого нь мөнгөний бодлогын үр нөлөөг сулруулж, хувийн хэвшлийн үйл ажиллагааг шахах сөрөг үр дагавартайг мөн тэмдэглэжээ.

Иймээс төсвийн зарлагын хязгаарыг инфляцын зорилттой уялдуулж, Засгийн газар болон Монголбанкны үүрэг, хариуцлагыг хуулиар тодорхой болгох шаардлагатай болсон. Үүний зорилго нь үнийн өсөлттэй тэмцэх ачааллыг зөвхөн төв банканд үүрүүлэхгүйгээр төсөв, мөнгөний бодлогыг нэг чиглэлд ажиллуулах явдал юм.

3. Бодлогын зорилтыг хэмжигдэхүйц, хэрэгжилтийг хариуцлагатай болгох

Бодлогын зорилгыг зарлах нь хангалтгүй; хэн хэрэгжүүлэх, ямар өөрчлөлтийг амжилт гэж үзэх, хэдийд тайлагнах нь тодорхой байх шаардлагатай. Инфляцын зорилт олон жил тасалдсан сургамжийн хүрээнд бодлогын хэрэгжилт, бодит үр дүнг тогтмол үнэлж, хариуцлага тооцох боломжийг бүрдүүлэхээр төсөлд тусгажээ.

Энэ зорилгоор 11 тулгуур үзүүлэлтийг хариуцах нэгж, суурь түвшин, зорилтот түвшин, тайлагнах давтамжтай нь тодорхойлсон байна. Ингэснээр бодлого зөвхөн “хийх ажлын жагсаалт” бус, ахиц дэвшлийг нь шалгаж болох амлалт болж, олон нийт ч хэрэгжилтийг нь бодит үзүүлэлтээр үнэлэх боломжтой болно.

4. Инновац, технологийн шинэчлэлийг үе шаттай хэрэгжүүлэх

Мөнгө, санхүү, зах зээлийн тайлан мэдээлэл 60 хүртэл хоногийн хоцрогдолтой албажиж байгаа нь эрсдэлийг цаг тухайд нь илрүүлж, шуурхай шийдвэр гаргахад саад болж байна. Үүний зэрэгцээ цахим залилан, санхүүгийн луйврын эрсдэл нэмэгдэж байгаа тул мэдээлэл солилцоо, хяналт шалгалт, төлбөр тооцооны тогтолцоог шинэчлэх хэрэгцээ үүсжээ.

Тиймээс их өгөгдөл, технологид суурилсан хяналт шалгалт буюу SupTech, нээлттэй банк болон төлбөр тооцооны шинэ шийдлүүдийг судалж, туршин, үе шаттай нэвтрүүлэхээр тусгасан. Энд шинэ технологийг шууд өргөн ашиглах бус, эрх зүйн зохицуулалт, мэдээллийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн мэдээллийн хамгаалалт, эрсдэлийн үнэлгээтэй уялдуулахыг чухалчилжээ. Зорилго нь эрсдэлийг эрт илрүүлэхийн зэрэгцээ санхүүгийн үйлчилгээг илүү шуурхай, хүртээмжтэй, найдвартай болгох юм.

Эдгээр дөрвөн өөрчлөлт нь тусдаа асуудлууд бус, харилцан нөхөх шинэчлэлүүд юм. Төв банк санхүүгийн хувьд бие даасан байх, төсөв нь инфляцын зорилтыг дэмжих, хэрэгжилт нь хэмжигдэж хариуцлагажих, шийдвэр нь шуурхай мэдээлэлд тулгуурлах нөхцөл бүрдсэнээр үнийн тогтвортой байдлыг тууштай хангах суурь бэхэжнэ. Төслийн гол санаа нь үнийн өсөлт гарсны дараа арга хэмжээ авах төдий бус, түүнийг өдөөж ирсэн тогтолцооны шалтгааныг засаж, иргэдийн худалдан авах чадварыг хамгаалахад оршжээ.